Lütfen bekleyin.. Lütfen bekleyin..
Irak’ın sahip olduğu stratejik konumuna bir de petrolün artan önemi eklenince mücadele alanı daha da kızışmıştır. Özellikle İngiltere, Hindistan’a ulaşmak için Irak’ın sahip olduğu coğrafi konumundan faydalanarak Körfez bölgesini ele geçirmek istemiştir. Ayrıca petrolün uluslararası piyasada artan önemi ve Irak’ın da petrol rezervleri bakımından zengin bir bölge olması, İngiltere’nin bu bölge üzerinde sağlamak istediği hâkimiyetin bir neticesi olmuştur. İngilizler, I. Dünya Savaşının başlamasıyla birlikte, 22 Kasım 1914 yılında Basra’ya girmiş, ancak 1916 yılında Osmanlı Kuvvetleri Kütül’amare’de İngilizleri büyük bir yenilgiye uğratmayı başarmışlardır. Basra’da uğradığı mağlubiyeti kabullenemeyen İngilizler, Arapların da desteğini alarak büyük bir taarruz başlatmış ve Bağdat üzerinde kontrol sağlamada başarı kazanmıştır. İngilizler daha önce 16 Mayıs 1916’da imzaladıkları Skyes-Picot anlaşması gereği Musul bölgesini Fransızlara bırakma konusunda anlaşmaya varmıştı. İngiltere’nin, Fransa ile imzaladığı bu taksim anlaşmasının stratejik açıdan büyük bir önemi vardır. İngiltere, Doğu Anadolu bölgesinin, Ruslar tarafından işgal edileceğini düşünüyordu. Bu bölgede, Ruslarla komşu olmak istemeyen İngiltere, araya bir tampon bölge koymak istiyordu ve bu tampon bölge içinde en uygun devletin Fransa olduğuna karar vermişti. İşte bu nedenle Musul bölgesini, Fransızlara bırakmaya karar vermişti. Ancak Rusların bölgeden çekilmesiyle birlikte İngiltere, yeniden Musul’u ele geçirmek için taarruzda bulunmuştur. Ateşkes anlaşmasının yapılmış olmasına rağmen İngiltere, 15 Kasım 1918’de Musul’un işgalini tamamlamıştır.
Bu işgalin tamamlanma ve kontrolün sağlanması noktasına gelindiğinde I. Dünya Savaşı da sona ermiş ve savaşın kazananı olan ülkeler 1919’da Paris Konferansında bu bölgenin paylaşılması için masaya oturmuşlardır. Fransa bölgede Suriye, Şam, Halep ve İskenderun’un Mandateri olmak koşuluyla, Musul bölgesini, İngilizlere vermeyi kabul etmişti. Görüldüğü gibi I. Dünya Savaşı ile birlikte İngiltere ve Fransa, bölge üzerinde giderek hâkimiyetlerini arttırmaya çalışmıştır. 1920’de imzalanan Sevr Antlaşmasıyla birlikte Osmanlı, giderek sahip olduğu toprakları kaybetmeye başlamış ve yine bu anlaşmaya göre Musul bölgesinin yeni kurulacak olan Irak devleti toprakları olacağını kabul etmiştir. İngilizler savaşın ağır maliyetlerinden ve bölgede artan İngiliz düşmanlığından kaçınmak için artık bölgenin Araplar tarafından yönetilmesine; ancak kendileri tarafından kontrol edilmesine karar vermişti. Bu bağlamda, 11 Ekim 1920 yılında, Bağdat’ta, İngiltere’nin desteği ile Irak hükümeti kurulmuş ve yapılan referandumla hükümetin başına Mekke Şerifi Hüseyin’in oğlu Faysal getirilmiştir. 23 Ağustos 1921 yılında Faysal, Irak Kralı olarak taç giymiştir. Irak’a kurulan meclis ilk olarak 27 Mart 1924’te toplanmış ve bu toplantıda Irak-İngiltere Manda Anlaşması imzalanmıştır. İngilizlerin yardımıyla hazırlanan Anayasa 1924’te kabul edilmiş ve Irak’ın ilk anayasası, kurucu meclis tarafından kabul edilmiştir. Bu anayasa, 1925 yılında Kral Faysal tarafından onaylanması ile birlikte yürürlüğe girmiştir. Ancak burada Musul’un statüsü konusundaki anlaşmazlıklar çözüme kavuşturulamamış ve Musul’un hangi ülke topraklarına dahil olacağı konusunda bir anlaşmaya varılamamıştır. Konu Haliç Konferansı sırasında da gündeme gelmiş, Türkiye’yi temsilen Büyük Millet Meclisi Başkanı Fethi Bey başkanlığında Diyarbakır Milletvekili Fevzi Bey, Ordu Milletvekili Faik Bey, Dışişleri Hukuk Müşaviri Nusret Bey ve Yarbay İshak Avni Bey katılmıştır. Türkiye sorunun etnik, ırki ve coğrafi konularla ele alınması gerektiğini ve sorunun bu etkenler göz önünde bulundurularak çözülmesi gerektiğini savunurken; İngiltere ise sorunun sadece bir sınır belirleme olayı olarak görülmesini savunmuş ve buna göre karar verilmesini istemiştir. Yapılan bu görüşmelerden bir netice alınamamış ve sonuç olayın çözülmesi için Milletler Cemiyeti (MC) devreye girmiştir. MC’nin büyük ölçüde İngilizlerin kontrolünde olmasından dolayı sorun, İngilizlerin istediği gibi çözülmüş ve 1926 yılında Türkiye ile İngiltere arasında yapılan Ankara Anlaşması ile Musul Vilayeti, Irak Devletinin toprağı olarak kabul edilmiştir.
Musul Vilayetinin statüsü sorunu çözüldükten sonra Irak, 1932 yılında İngiltere’den bağımsızlığını kazanarak, Irak Krallığı adını almıştır. Ancak gelişme Irak üzerindeki mücadeleler için bir son değil, aksine bir yeni sorunların başlangıcı olmuştur. Krallığın kurulmasından 2003 yılına kadar olan dönem boyunca, Irak bir çok savaşa sahne olmuş, etnik ve mezhepsel çatışmaların odağı haline gelmiştir.
1935 yılında İtalya’nın, Habeşistan’a saldırması ile birlikte Ortadoğu ülkeleri, güvenlik riski ile karşı karşıya kalmıştır. Özellikle bu bölgede üzerinde kontrolü elden bırakmak istemeyen İngiltere, Ortadoğu’da çıkarlarını korumak için bölgeye müdahil olmaya başlamıştır. Daha önce izlediği stratejilerle, Fransa’yı bölgenin dışında tutmak isteyen İngiltere, bu dönemde de Ortadoğu’nun güvenliğini sağlamak adına bölge ülkeleri üzerinde kontrol sağlama yoluna gitmiştir. Yemen ile anlaşma imzalayarak Kızıldeniz’in girişini kontrol altına akan İtalya, bölge için ciddi bir endişe olmuştur. Türkiye’nin de giderek bir tehdit olarak algıladığı bu gelişme sonrasında, İngiltere ile bir yakınlaşma yaşanmış ve Sadabat Paktı imzalanarak, Irak ve Türkiye, saldırgan bir politika izleyen Almanya ve İtalya’ya karşı önlem almıştır. Ancak Almanya ve İtalya, Irak'ı, İngiltere’nin etkisinden kurtarmaya kararlıydı. Bu nedenle bölgede sürekli olarak bir iç karışıklık çıkarılmış ancak, İngiltere’nin bölge üzerindeki hakimiyetini ve etkisini kırmayı başaramamışlardır.
